سردرد کلاستر علامتی: علائم ، تشخصیص و درمان

سردرد-کلاستر-علامتی

سردرد کلاستر علامتی، سردردهای شبیه به سردرد کلاسترند که ناشی از یک سری ضایعات ساختاری مغزی زمینه ای می باشند. بر طبق گزارشات، بیماری های مننژیوم پاراسلار، آدنوم هیپوفیز، ضایعه کلسیفیه در محدوده بطن سوم، آنوریسم بخش قدامی شریان کاروتید، تومور اپیدرموئید ناحیه کلایووس که به ناحیه سیسترن سوپراسلار گسترده شده باشد، آنوریس های شریان ورتبرال، کارسینوم نازوفارنکس، مالفورماسیون شریانی وریدی بزرگ نیمکره مغزی در سمت سردرد و مننژیوم بخش فوقانی نخاع سرویکال بوده که علائم سردرد خوشه ای را تقلید کرده اند و سردرد خوشه ای علامتی را سبب شده اند. با این حال بایستی زمانی که علائم شکل غیر معمولی داشته باشند تشخیص سردرد خوشه ای علامتی مد نظر قرار گیرد

تظاهرات بالینی غیر تیپیک


  • فقدان ادواری بودن تیپیک، مشابه آنچه در سردرد خوشه ای دوره ای دیده می شود. به عبارتی دیگر سردردها بیشتر در شکل سردرد کلاستر مزمن خود را نشان می دهند.
  • عدم تسکین کامل درد و وجود درجاتی از سردردهای زمینه ای در بین حملات سردرد.
  • عدم پاسخ و یا پاسخ نامطلوب به درمان هایی که در سردرد خوشه ای ایدیوپاتیک کاربرد دارند مثل استنشاق اکسیژن یا مصرف ارگوتامین.
  • وجود علائم عصبی غیر از میوز و پتوز در اینگونه بیماران.

تفاوت  سردرد خوشه ای با نورالژی تریژمو


نورالژی تریژمو یک درد کوتاه مدت تیر کشنده محدود به شاخه های دوم و سوم عصب تریژمو است. شایع ترین محل های درد در ناحیه فک تحتانی واطراف آن به خصوص در محدوده زاویه فک، یا ناحیه اطراف اوربیت، در محدوده شاخه دوم عصب تریژمو می باشند. وجود نقاط حساس به درد در ناحیه صورت، که تحریک آن ها باعث ایجاد حملات شدید درد صورت می شود، علامت تشخیصی (کارکترستیک) نورالژی تریژمو است. بر خلاف افراد دچار سردرد خوشه ای که ممکن است ترجیح دهند نواحی دردناک را فشار دهند تا به درجاتی از تسکین درد برسند، افراد مبتلا به نورآلژی تیژمو ترجیح می دهند هیچ گونه لمسی در ناحیه صورت وجود نداشته باشد. نورالژی تریژمو در افراد بالاتر از 50 سال شایع تر است . هر حمله آن تنها برای چند ثانیه طول می کشد.

تشخیص


یک معاینه عصبی دقیق در این بیماران الزامی است. کاهش رفلکس کورنه آل و سایر علائم درگیری عصب زوج  V و نشانه های درگیری سایر اعصاب کرانیال را بایستی به دقت جستجو کرد. بسیاری از بیماران مبتلا به سردرد خوشه ای علامتی، دچار ضایعات پاراسلار (به خصوص اطراف بخش دیستال شریان کاروتید در ناحیه سینوس کاورنوس جایی که فیبرهای حساس به درد عصب تریژمو و اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتکی به همدیگر ملحق می شوند) بوده اند. سردردهای شبیه به کلاستر نیز پس از ترومای سر و صورت وقتی که آسیب عصب تریژمو وجود دارد نیز گزارش شده است.

درمان


درمان حملات حاد سردرد خوشه ای

حملات حاد سردرد، دارای شروع ناگهانی و طول مدت کوتاه هستند، بنابراین بایستی تدابیری که سریع الاثر باشند صورت گیرد. تنها عواملی که سریعاً به محل ایجاد درد برسند، در درمان حملات حاد سردرد خوشه ای مؤثرند. ضددردها و ارگوتامین خوراکی که در میگرن مؤثرند در سردرد کلاستر مؤثر نیستند، چرا که سرعت شروع اثر آن ها نسبتاً کند است  و در دردهای سردرد خوشه ای شدید و کوتاه مدت تأثیری ندارند. مؤثرترین روش تسکین، استنشاق اکسیژن و تزریق زیر جلدی سوماتریپتان است. سوماتریپتان استنشاقی، زولمی تریپتان استنشاقی و خوراکی نیز استفاده می شود.

اکسیژن

درمان با اکسیژن با دوز پیشنهادی استنشاقی 7 لیتر در دقیقه به مدت 10 دقیقه از طریق ماسک صورت همزمان با شروع سردرد است. حدود70-60 درصد بیماران به اکسیژن پاسخ می دهند، اثری که در عرض 5 دقیقه ظاهر می شود. در بعضی بیماران اکسیژن بیشتر باعث تأخیر در شروع حمله می شود تا اینکه سردرد را کاملاً از بین ببرد. اکسیژن دارای خاصیت برجسته انقباض عروق مغزی است و باعث کاهش آزاد سازی CGRP حین حملات سردرد کلاستر می شود.

سوماتریپتان

در مطالعه ای دیده شد که 74 درصد بیماران در عرض 15 دقیقه پس از شروع درمان با درمان سوماتریپتان زیر جلدی بدون درد شده اند. با تزریق زیرجلدی سوماتریپتان، تسکین سردرد بسیار سریع و در عرض 5 دقیقه رخ می دهد. دوز پیشنهاد شده 6 میلی گرم زیر جلدی است. افزایش دوز دارو از 6 میلی گرم به 12 میلی گرم باعث افزایش سرعت اثر و یا افزایش درصد پاسخ دهنده ها به دارو نشده است. اثر سوماتریپتان خوراکی کندتر از شکل زیر جلدی دارو است و لذا روش مناسبی برای درمان حملات سردردکلاستر نیست.

عوارض مصرف مکرر داروی سوماتریپتان زیر جلدی در درمان حملات کلاستر، در 28 درصد بیماران گزارش شده است که از نظر کیفی مشابه با بیمارانی بوده که درمان دراز مدت میگرن را انجام داده بودند. این عوارض با افزایش تکرار مصرف سوماتریپتان فزونی نیافته بود. از نظر بالینی، هیچ اثری روی علائم حیاتی بیمار، یافته های EEG و آزمایشگاهی فرد نداشته است. تسکین سردرد (کاهش شدت سردرد از بسیار شدید، شدید یا متوسط به سردرد خفیف یا بدون درد) درعرض 15 دقیقه در 96 درصد حملات درمان شده مشاهده گردیده است.

هیچ موردی از تاکی فیلاکسی یا افزایش تکرار حملات در مصرف دراز مدت دارو دیده نشده است. در کل، درمان با 6 میلی گرم سوماتریپتان بصورت زیرجلدی در دراز مدت، روش درمانی مؤثر و قابل تحمل حملات حاد سردرد کلاستر محسوب می شود. مصرف سوماتریپتان خوراکی بصورت درمان پیشگیری به میزان 100 میلی گرم سه بار در روز، هیچ اثری روی تکرار و مدت حملات سردرد خوشه ای نداشته است. مصرف سوماتریپتان در بیماران مبتلا به بیماری های ایسکمی قلب (IHD)، یا پرفشاری خون کنترل نشده، ممنوع است. هم اکسیژن و هم سوماتریپتان باعث کاهش CGRP در ورید ژوگولر خارجی حین حملات سردرد کلاستر می شوند ولی ترکیبات مخدر چنین اثری را ندارد. در مطالعه ای دیگر مصرف 20 میلی گرم سوماتریپتان استنشاقی در هر بار مصرف از مصرف تزریق زیرجلدی سوماتریپتان در تسکین درد اکثر بیماران دچار حملات سردرد خوشه ای، به میزان کمتری مؤثر بوده است.

اسپری بینی زولمی تریپتان

مزیت هایی همچون سرعت شروع اثر، راحتی مصرف و فقدان عوارض نامطبوع چشایی، اسپری بینی زولمی تریپتان را به عنوان دارویی جذاب برای حملات حاد خوشه ای مطرح کرده است. در یک مطالعه 78 درصد بیماران دچار حمله حاد سردرد خوشه ای در عرض 15 دقیقه با این دارو تسکین یافته اند و 46 درصد آن ها در عرض 10 دقیقه به این تسکین رسیده اند. سریع الاثر بودن، قابل حمل بودن (بر خلاف اکسیژن) و راحتی مصرف (بر خلاف تزریق زیر جلدی سوماتریپتان) مصرف استنشاقی زولمی تریپتان را به عنوان یک داروی بسیار برجسته در درمان حملات حاد خوشه ای مطرح کرده است.

قرص های زولمی تریپتان

زولمی تریپتان اولین داروی خوراکی از دسته تریپتان می باشد که در درمان حملات حاد سردردهای خوشه ای دوره ای مؤثر بوده است. زولمی تریپتان (5 و 10 میلی گرمی)، تسکین دهنده سردرد خوشه ای در عرض 30 دقیقه متعاقب مصرف در بیماران دچار سردرد خوشه ای دوره ای است و به خوبی توسط بیماران تحمل می شود. زولمی تریپتان در بیماران دچار سردرد خوشه ای مزمن، اثر درمانی تسکین دهنده درد ندارد. سی دقیقه تأمل برای رسیدن به تسکین درد در بسیاری از بیماران غیر قابل قبول است.

دی هیدروارگوتامین

دی هیدروارگوتامین به شکل تزریقی و استنشاقی در آمریکا در دسترس است و در تسکین حملات سردرد خوشه ای مؤثر می باشد. تزریق وریدی دی هیدرارگوتامین باعث تسکین درد در عرض کمتر از 10 دقیقه می شود در حالیکه تزریق عضلانی و شکل استنشاقی آن زمان بیشتری نیاز دارد.

ارگوتامین

ارگوتامین فقط به شکل قرص یا شیاف در دسترس است و عملاً در درمان سردردهای حاد خوشه ای کاربرد ندارد، چرا که شروع اثر آن با تأخیر است و تا شروع اثر ضددرد آن، سردرد خوشه ای به طور خود به خودی بهبودی یافته است. ولی بعضی بیماران بهبودی نسبتاً سریعی را با مصرف شیاف ارگوتامین حس می کنند. در کل مصرف خوراکی یا شیاف ارگوتامین در درمان حاد حمله کلاستر اثر بخشی برجسته ای ندارند که به خاطر تأخیر شروع اثر این داروهاست.

 بی حس کننده‌های موضعی

در گزارشاتی قطره های بینی لیدوکائین که به صورت موضعی مصرف می شوند، مؤثر بوده است. معمولاً قطره های 4 درصد لیدوکائین توصیه می شود. به بیماران گفته می شود که به صورت درازکش به حالت طاق باز خوابیده، سر را به اندازه 30 درجه به سمت عقب و به سوی کف زمین خم کرده و آن را به سمت سردرد بچرخانند. قطره بینی معادل یک میلی لیتر لیدوکائین 4 درصد در بینی چکانده می شود و می توان 15 دقیقه پس از دوز اول نیز آن را تکرار کرد. اثر بخشی دارو تنها به خاطر اثر بی حسی موضعی آن می باشد که مهار کننده جریان احساس درد در ناحیه ی مخاط بینی و عقده اسفنوپالاتن و در حقیقت کاهش فعالیت آوران در سیستم تریژمینال است. گاهی اسپری بینی لیدوکائین یا پنبه آغشته نیز مورد استفاده قرار می گیرد. با این حال بسیاری از پزشکان، لیدوکائین را به عنوان روشی مطمئن برای تسکین درد نیافته اند.

ضددردها و مخدرها

ضددرد ها و مخدرها ارزش کمی در درمان حملات حاد سردرد خوشه ای دارند، از آنجایی که سردرد خوشه ای کوتاه مدت و به خودی خود بهبود یابنده هستند، مصرف داروهای ضددرد خوراکی در اکثر موارد بیهوده است چرا که رسیدن به حد مطلوب سطح خونی این داروها بعد از تسکین خودبخودی سردرد رخ می دهد. مصرف مکرر آن ها نیز باعث عادت مصرف می شود. در اکثر بیماران نیازی به مصرف مخدرها نیست. در بیماران مبتلا به بیماری های عروق کرونری که در آن مصرف آگونیست های 5-HT1B/1D ممنوع است، می توان از اسپری های بینی بوتورفانول (استادول) جهت تسکین درد استفاده نمود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *